Sasha Starost Liliya Vyzhivatova
Ο πρόεδρος της Ρωσίας Πούτιν ανακοίνωσε πρόσφατα μια "μερική επιστράτευση", δίνοντας εντολή να σταλούν τουλάχιστον 300.000 άνδρες στον πόλεμο στην Ουκρανία. Αυτό οδήγησε σε νέο κύμα διαδηλώσεων σε όλη τη χώρα, με την αστυνομία να έχει συλλάβει πάνω από 1.300 άτομα. Η Φεμινιστική Αντιπολεμική Αντίσταση (FAR) είναι μία από τις οργανώσεις που αντιτίθενται στον πόλεμο και την πρόσφατη επιστράτευση. Μιλήσαμε με δύο συντονίστριες που έφυγαν από τη Ρωσία και, σε αντίθεση με πολλά άλλα μέλη, μπορούν να μιλήσουν ανοιχτά και να χρησιμοποιήσουν τα πραγματικά τους ονόματα.
Η Φεμινιστική Αντιπολεμική Αντίσταση (FAR) είναι ένα κίνημα που δημιουργήθηκε από μια ομάδα φεμινιστριών ακτιβιστριών την επομένη της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η Σάσα Σταρόστ είναι Ρωσίδα κοινωνική ακτιβίστρια, καλλιτέχνης, μουσικός και μεταφράστρια. Η Λίλια Βιζιβάτοβα προέρχεται από το κίνημα ΛΟΑΤΚΙ+ και έχει εργαστεί σε ρωσικά μη κερδοσκοπικά προγράμματα που βοηθούν θύματα ενδοοικογενειακής βίας.
Σήμερα, το κίνημα έχει δεκάδες άτυπα παραρτήματα σε όλο τον κόσμο και στο εσωτερικό της Ρωσίας, εκατοντάδες μέλη και υποστηρικτές και επεκτείνεται με ταχείς ρυθμούς. Το FAR δεν είναι μόνο πολύ δραστήριο στα κοινωνικά δίκτυα - με πάνω από 40.000 ακόλουθους στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Telegram - παρέχει μεγάλη άμεση υποστήριξη στην αντιπολεμική αντίσταση και οργανώνει το αντιπολεμικό κίνημα στο εσωτερικό της χώρας. Τα μέλη της FAR προσφέρουν δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη σε ακτιβιστές/τριες, βοηθούν στην εξεύρεση νομικής βοήθειας σε όσους απολύονται ή απειλούνται από τους εργοδότες τους στη Ρωσία επειδή μιλούν κατά του πολέμου και διανέμουν, μεταξύ άλλων, μια αυτοεκδιδόμενη αντιστασιακή αντιπολεμική εφημερίδα στις ρωσικές περιφέρειες.
Πώς αρχίσατε να συνεργάζεστε με τη Φεμινιστική Αντιπολεμική Αντίσταση;
Sasha: Μετά την εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022, η συνεργάτιδα μου και εγώ δημιουργήσαμε ένα μάθημα με το όνομα "Μαθήματα Επιβίωσης" που επικεντρώθηκε στην παροχή βοήθειας σε ακτιβίστριες με ψυχολογικά ζητήματα. Η FAR επικοινώνησε μαζί μας και μας ζήτησε να φτιάξουμε ένα φυλλάδιο για το πώς να οργανώσουμε ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης. Ξεκινήσαμε φτιάχνοντας αυτό το φυλλάδιο και στη συνέχεια αποφασίσαμε να οργανώσουμε έναν ολόκληρο κλάδο ψυχολογικής υποστήριξης για ακτιβιστές/τριες. Συγκροτήσαμε μια βασική ομάδα έξι ατόμων και συνεργαζόμαστε με περίπου 60 ψυχολόγους.
Γράφουμε και εκδίδουμε επίσης φυλλάδια, για παράδειγμα για το πώς να αντιμετωπίσετε την εργασιακή εξουθένωση και πώς να ξεκινήσετε ομάδες υποστήριξης.
Νομίζω ότι ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα στον ακτιβισμό σήμερα είναι ότι οι άνθρωποι συνεχίζουν να εργάζονται ενώ ζουν μέσα από δυσκολίες και πόνο, χρησιμοποιώντας τις τελευταίες ρανίδες της δύναμής τους. Η ψυχολογική τους κατάσταση επιδεινώνεται. Όταν ένα άτομο σε αυτή τη εύθραυστη κατάσταση συνεχίζει να ασχολείται με τον ακτιβισμό, αρχίζει να κάνει λάθη, να προσελκύει την προσοχή ή την προσοχή των αρχών επιβολής του νόμου και στη συνέχεια γρήγορα συλλαμβάνεται ή φυλακίζεται. Ο ψυχολογικός κλάδος της FAR δεν αφορά μόνο την υποστήριξη, αλλά και τη βοήθεια προς τους ανθρώπους να παραμείνουν ελεύθεροι και να συνεχίσουν το έργο τους - αυτός είναι ο στόχος της αντίστασης, από τη δική μου άποψη.
Liliya: Μετά την έναρξη του πολέμου, συνειδητοποίησα ότι ήταν αδύνατο και ανυπόφορο να σκύβω το κεφάλι. Το FAR δημιουργήθηκε την επομένη της έναρξης του πολέμου. Εγώ εντάχθηκα ένα μήνα αργότερα - χρειαζόμουν αυτόν τον χρόνο για να ξεπεράσω το σοκ και να εγκαταλείψω τη χώρα. Συμμετείχα στις διαμαρτυρίες και με συνέλαβαν δύο φορές. Μετά από αυτό, ο δικηγόρος μου, μου είπε ότι η διοικητική υπόθεση εναντίον μου θα μπορούσε να μετατραπεί σε ποινική. Έγραψα σε μία από τις δημιουργούς της FAR και μου προσέφερε τη θέση της συντονίστριας.
Πώς δημιουργήθηκε η Φεμινιστική Αντιπολεμική Αντίσταση;
Sasha: Η FAR ξεκίνησε το έργο της με δράσεις διαμαρτυρίας και στη συνέχεια εξελίχθηκε. Υπάρχουν αρκετές φεμινίστριες ακτιβίστριες που συνεργάζονταν στενά πριν από τη FAR και ήταν καλά συντονισμένες. Τον Φεβρουάριο του 2022, δημιούργησαν αυτή την οργάνωση για να συντονίζουν τις διαμαρτυρίες και δημοσίευσαν ένα μανιφέστο σε πολλές γλώσσες και πολλοί άνθρωποι υπέγραψαν και συμφώνησαν μαζί τους.
Liliya: Οι φεμινίστριες ως ομάδα ήταν οι πιο προετοιμασμένες για ό,τι συνέβη. Ο φεμινισμός στη Ρωσία υπάρχει, και υπήρχε στη χώρα πριν από τις 24 Φεβρουαρίου. Είχε σοβαρές πηγές στα μέσα μαζικής ενημέρωσης - και είχαν υπάρξει πολλές πρωτοβουλίες, συζητήσεις, έργο που είχε γίνει. Μέχρι να ξεσπάσει ο πόλεμος, το κύριο πράγμα για το οποίο αγωνίζονταν οι φεμινίστριες ήταν η ποινικοποίηση της ενδοοικογενειακής βίας. Στη Ρωσία, η ενδοοικογενειακή βία αποποινικοποιήθηκε και έγινε διοικητική παράβαση. Το κέντρο βάρους, φυσικά, άλλαξε μετά τον πόλεμο.Οι φωνές των φεμινιστριών στη Ρωσία είναι πολλές και είναι δυνατές. Ίσως εν μέρει επειδή οι φεμινίστριες έχουν καταδιωχθεί από το κράτος. Ταυτόχρονα, οι φεμινίστριες δεν έχουν γίνει αντιληπτές ως πραγματική πολιτική δύναμη από το κράτος, οπότε δεν είχε το χρόνο να μας διαλύσει. Το γεγονός ότι δεν λειτουργούσαμε ως ενιαία ομάδα και παραμείναμε στο επίπεδο των οριζόντιων πρωτοβουλιών μας βοήθησε να επιβιώσουμε τα τελευταία χρόνια της καταστολής κατά των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και των αντιπολιτευτικών οργανώσεων.
Πώς λειτουργεί η Φεμινιστική Αντιπολεμική Αντίσταση στο σύνολό της;
Sasha: Η δουλειά μας βασίζεται στην αρχή των ομάδων συνάφειας (affinity groups), με ανθρώπους σε διαφορετικά chats να επικεντρώνονται σε διαφορετικούς τομείς δουλειάς- αυτό βοηθάει στην ασφάλεια και την προστασία. Με απλά λόγια, έχουμε την ομάδα ψυχολογικής υποστήριξης, αλλά υπάρχουν επίσης άνθρωποι που επικεντρώνονται στην παροχή βοήθειας στους μετεγκατεστημένους Ουκρανούς στη Ρωσία, για παράδειγμα.
Liliya: Η δραστηριότητα της FAR αναπτύχθηκε εκρηκτικά: εμφανίστηκαν νέες ομάδες, το μανιφέστο μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες, αρχίσαμε να αναπτύσσουμε ομάδες σε χώρες σε όλο τον κόσμο - Νότια Κορέα, ΗΠΑ, Τσεχική Δημοκρατία.
Εκδίδουμε μια εφημερίδα που διανέμεται από ακτιβίστριες στο εσωτερικό της χώρας παρά τους κινδύνους που υπάρχουν. Συχνά λαμβάνουμε ανατροφοδότηση ότι αυτή η εφημερίδα γίνεται σημείο επαφής και ένα σημείο έναρξης της συζήτησης μεταξύ των γενεών - νεότεροι άνθρωποι και οι μητέρες ή οι γιαγιάδες τους. Προσπαθούμε να τη σχεδιάσουμε με τρόπο που να μιμείται κάποια από τα μικρά περιφερειακά μέσα ενημέρωσης. Εάν πρόκειται για μια περιφερειακή εφημερίδα σε χαρτί, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι μπορούν να την εμπιστευτούν. Η διανομή αυτής της εφημερίδας είναι επικίνδυνη, αλλά λαμβάνουμε μέτρα για την προστασία των ακτιβιστών μας. Για παράδειγμα, αντικαθιστούμε τη λέξη "πόλεμος" με τη λέξη "τραγωδία", με κεφαλαίο γράμμα "Τ". Οι αναγνώστες μας καταλαβαίνουν για τι μιλάμε, αλλά αν κάποιος πιαστεί με αυτή την εφημερίδα, θα είναι πιο δύσκολο να χρησιμοποιηθεί εναντίον του ο "νόμος περί ψευδών ειδήσεων". Μια άλλη κατεύθυνση της δράσης μας σχετίζεται με το αντιπολεμικό κίνημα - βοηθάμε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα στους χώρους εργασίας τους λόγω της αντιπολεμικής τους θέσης, τους παρέχουμε δωρεάν νομικές συμβουλές.
Η Φεμινιστική Αντιπολεμική Αντίσταση είναι τόσο ένα αντιπολεμικό όσο και ένα φεμινιστικό κίνημα.
Πώς συνδέονται αυτά τα δύο πράγματα;
Sasha: Η αξία της μη βίας είναι πολύ σημαντική για τις φεμινίστριες. Επίσης, η κατάσταση στη Ρωσία έχει εξελιχθεί με τέτοιο τρόπο ώστε ο φεμινισμός να εκλαμβάνεται από τις αρχές ως μία από εκείνες τις "απειλές" που στοχεύουν σε κάποιου είδους "παραδοσιακές" αξίες, γι' αυτό και οι φεμινίστριες έχουν υποστεί διώξεις, ιδιαίτερα πρόσφατα. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι πολύ λογικό ότι ο φεμινισμός είναι μια μεγάλη αντιπολιτευτική δύναμη που ενώνει πολλούς νέους ανθρώπους. Και επειδή είναι μια αντιπολιτευτική δύναμη που είναι ταυτόχρονα και απελευθερωτική, είναι φυσικό να αντιπαρατίθεται σε αυτή την αυτοκρατορική ιδέα της επέκτασης και την πολιτική του Πούτιν που μας έφερε εδώ που είμαστε τώρα.
Liliya: Για μένα, ο ακτιβισμός - συμπεριλαμβανομένου του φεμινισμού - ήταν πάντα συνδεδεμένος με την προσωπική ελευθερία. Αισθάνεσαι πολύ έντονα συναισθήματα όταν, για παράδειγμα, στέκεσαι για πρώτη φορά δίπλα σε μια μοναχική πικέτα. Εκείνη τη στιγμή καταλαβαίνεις ότι είσαι ένα υποκείμενο με τη δική σου άποψη, ότι εδώ είσαι, υπάρχεις, και αυτό μεταμορφώνει σε μεγάλο βαθμό την προσωπικότητά σου.
Για πολλούς άνδρες και γυναίκες που τώρα κάνουν αντάρτικο στο εσωτερικό της χώρας κάθε αυτοκόλλητο που βγάζουν εκεί έξω είναι ένα μεγάλο βήμα, μια μεγάλη πράξη. Αυτός ο πόλεμος, αν και ακούγεται παράδοξο και φρικτό, διαμορφώνει μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων που είναι έτοιμοι να υπερασπιστούν ενεργά το δικαίωμά τους στην ελευθερία, ακόμη και στις συνθήκες της απόλυτης ανελευθερίας που έχουμε τώρα.
Όσο περισσότερο εξαπλώνεται αυτή η αντιπολεμική εκστρατεία, τόσο περισσότερο βοηθά τους ακτιβιστές να καταλάβουν ότι δεν είναι μόνοι τους. Αυτή η αίσθηση ότι είμαστε πολλοί, βοηθάει τους ανθρώπους να δράσουν, τους βοηθάει να είναι σε θέση να βοηθήσουν. Τη μια μέρα κολλάνε αυτοκόλλητα, την επόμενη μέρα θα πάνε κάπου εθελοντικά ή θα βοηθήσουν στη συλλογή ανθρωπιστικής βοήθειας. Αυτό τους εμπνέει για τον αγώνα και τη δράση.
Συμμετέχουν στη Φεμινιστική Αντιπολεμική Αντίσταση άνθρωποι από το εσωτερικό της Ρωσίας ή μέλη είναι μόνο όσοι έφυγαν από τη χώρα;
Είναι δυνατόν οι Ρωσίδες ακτιβίστριες να συνεχίσουν το έργο τους από το εσωτερικό;
Sasha: Δεν μπορώ να σας πω ποσοστό, αλλά ξέρω σίγουρα ότι έχουμε ανθρώπους που δουλεύουν από τη Ρωσία, και είναι πολλοί. Έχουμε ένα καλά λειτουργικό σύστημα που επιτρέπει στους ανθρώπους να το κάνουν με σχετική ασφάλεια.
Όσον αφορά τη συνέχιση του ακτιβιστικού έργου από το εσωτερικό της χώρας - οι δημόσιοι ακτιβιστές/τριες δεν μπορούν να συνεχίσουν να εργάζονται δημόσια όπως έκαναν πριν, αυτό είναι αλήθεια. Αλλά η εργασία των κλειστών και ανώνυμων ομάδων συνάφειας, όπου ο καθένας κάνει το δικό του έργο αλλά δεν δείχνει το πρόσωπό του, συνεχίζει να υπάρχει.
Πώς μπορεί η κοινωνία των πολιτών σε άλλες χώρες να υποστηρίξει τους αντιπολεμικούς ακτιβιστές και ακτιβίστριες, τι είναι, κατά τη γνώμη σας, σημαντικό να κάνουν και να γνωρίζουν;
Sasha: Νομίζω ότι είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι οι ακτιβιστές και οι ακτιβίστριες έχουν σημασία και χρειάζονται πολλή βοήθεια σήμερα. Οι δυτικές οργανώσεις βοηθούν πολλές πρωτοβουλίες, αλλά δεν βοηθούν απαραίτητα εκείνες που δεν καλύπτονται πολύ από τα μέσα ενημέρωσης. Είναι πολύ σημαντικό να καταλάβουμε ότι αυτό που κάνουν οι ακτιβιστές και οι ακτιβίστριες στη Ρωσία είναι σκληρή δουλειά, αν και απλήρωτη, και ότι οι άνθρωποι που ασχολούνται με τον ακτιβισμό καλύπτουν τα κενά που αφήνει η κυβέρνηση - στην υπηρεσία, στην πολιτική, στα ανθρώπινα δικαιώματα, κάνοντας όλα αυτά με καθαρό ενθουσιασμό.
Liliya: Θα ήθελα να σημειώσω ότι δεν υπάρχουν τόσοι πολλοί άνθρωποι στη Ρωσία που υποστηρίζουν αυτόν τον πόλεμο. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που έχουν δηλητηριαστεί, εξαπατηθεί, ξεγελαστεί από την προπαγάνδα, άνθρωποι των οποίων έχουν υποστεί καπηλεία οι βασικές τους αξίες. Νομίζω ότι είναι έγκλημα αυτό που κάνει η προπαγάνδα στους ανθρώπους. Είναι, φυσικά, ένα από τα πολλά σε έναν μακρύ κατάλογο εγκλημάτων, και δεν είναι το κυριότερο, αλλά είναι ένα από αυτά.
Υπάρχει αντίσταση και υπάρχει απαίτηση των ανθρώπων να εκφραστούν. Για πολλούς ανθρώπους ακόμα και το να βγουν έξω τη νύχτα και να κολλήσουν ένα αντιπολεμικό αυτοκόλλητο είναι ένα μεγάλο εσωτερικό βήμα - ένα βήμα προς την απελευθέρωση.