Catherine Samary
Η Ουκρανία δεν ήταν ένα "τεχνητό δημιούργημα" του Λένιν, όπως ισχυρίζεται ο Πούτιν [1] . Και η Παλαιστίνη δεν ήταν "μια γη χωρίς λαό για έναν λαό χωρίς γη" - ούτε καν μια "γη της επαγγελίας". Η προσπάθεια απόκρυψης αυτού του "μεγαλορώσικου" αποικισμού ήταν αποτέλεσμα ιδεολογιών και πλαισίων διαφορετικών από αυτά που συνδέθηκαν οργανικά με την υλοποίηση του σιωνιστικού σχεδίου και τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ το 1948. Ωστόσο, το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση του ουκρανικού λαού, όπως και του παλαιστινιακού λαού, εξακολουθεί να προσκρούει σε αυτές τις συσκοτίσεις με διάφορους δραματικούς τρόπους. Ειδικά όταν το δικαίωμα αυτό ταυτίζεται - δικαίως ή αδίκως - από διάφορα αλλά σημαντικά τμήματα της παγκόσμιας κοινής γνώμης, με ακροδεξιά ρεύματα.
Το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση των λαών βρίσκεται στο επίκεντρο των αγώνων αποαποικιοποίησης - και αποτελεί ακόμη και σήμερα την ουσιαστική κινητήρια δύναμη πίσω από το "δικαίωμα στην αντίσταση " [2] του ουκρανικού και του παλαιστινιακού λαού, αν και με διαφορετικές συνθήκες. Και στις δύο περιπτώσεις, υπάρχει μια δραματική κρίση των ισότιμων και αποαποικιακών σοσιαλιστικών εναλλακτικών λύσεων στις εν λόγω χώρες και σε διεθνή κλίμακα. Στα πλαίσια των πολέμων που βρίσκονται σε εξέλιξη - η έκβαση των οποίων είναι εντελώς αβέβαιη - ασκείται η χειρότερη βία.
Εξαρτάται (η έκβαση) από τις άμεσες και διεθνείς συνιστώσες του αγώνα, και ειδικότερα από τους πρακτικούς προσανατολισμούς των ρευμάτων που αναφέρονται στο δικαίωμα των λαών στην αυτοδιάθεση.
Και στις δύο περιπτώσεις, δεν θα υπάρξει ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη, χωρίς ίσα δικαιώματα - και χωρίς την αντιμετώπιση όλων των εγκλημάτων πολέμου και των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.
Από τη "φασιστική" Ουκρανία...
Η "ειδική στρατιωτική επιχείρηση", που εξαπέλυσε ο Πούτιν με φόντο τη βαθιά κρίση του ΝΑΤΟ (και όχι την απειλή για τη Ρωσία), υπολόγιζε στην ταχεία πτώση του προέδρου Ζελένσκι και την εγκαθίδρυση μιας εξουσίας που θα διεκδικούσε ότι ανήκει στον "ρωσικό κόσμο". Θα έβαζε τέλος στην εξουσία των "Ουκρανών φασιστών", οι οποίοι προέκυψαν από ένα "ναζιστικό πραξικόπημα με την υποστήριξη του ΝΑΤΟ" (2014) και απειλούσαν τους ρωσόφωνους. Ο λόγος και το σχέδιο του Πούτιν ήταν εμπνευσμένα τόσο από την τσαρική αυτοκρατορία όσο και από τον Στάλιν, ενάντια στο δικαίωμα των λαών στην αυτοδιάθεση [3], ενάντια στον Λένιν, ο οποίος είχε αναγάγει ένα τέτοιο δικαίωμα σε προϋπόθεση για την οικοδόμηση μιας ισχυρής και ελκυστικής σοσιαλιστικής ένωσης (και διεθνούς) στον υπόλοιπο κόσμο.
Ωστόσο, μεταξύ των μπολσεβίκων (και των μαρξιστών), κυριάρχησαν οι εργατίστικες και οικονομίστικες προσεγγίσεις, αψηφώντας τις εθνικές προσδοκίες που θεωρήθηκαν ως κληρονομιά του παρελθόντος και των αγροτών - μιας σημαντικής κοινωνικής βάσης του Ουκρανικού έθνους. Οι αποικιοκρατικές και εξισωτκές εξελίξεις ήταν ασταθείς. Ο μεγάλος λιμός της δεκαετίας του 1930, που συνόδευσε την αναγκαστική κολεκτιβοποίηση στην ύπαιθρο, γίνεται αντιληπτός στην Ουκρανία ως ένα "Holomodore" [4] που συνδέεται με ένα σχέδιο αναγκαστικής ρωσοποίησης. Η απέλαση πληθυσμών μακριά από τις πατρίδες τους -όπως οι Τατάροι της Κριμαίας που υποτίθεται ότι συνεργάστηκαν με τους Ναζί- και η διαίρεση των δημοκρατιών για την εκμετάλλευση των μειονοτήτων (όπως στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ) συνδυάστηκαν σε διάφορες φάσεις του "σοβιετικού αιώνα" [5].
Η πραγματικότητα της Ουκρανίας ως έθνους παρέμεινε αμφισβητούμενη από ορισμένους στη διεθνή αριστερά, παρά την ανεξαρτησία της που επικυρώθηκε το 1991 με μια μαζική, καθαρή λαϊκή ψήφο σε όλη την επικράτειά της [6]. Συχνά εξισώνει οποιαδήποτε διεκδίκηση της Ουκρανικής εθνότητας με την ακροδεξιά "αντιρωσική" συνιστώσα της, θυμίζοντας τα αντισημιτικά, αντιπολωνικά και αντιρομά πογκρόμ των "Μπαντεριστών" -που πήραν το όνομά τους από τον εθνικό τους ήρωα Μπαντέρα, ο οποίος συμμάχησε (και στη συνέχεια συγκρούστηκε) με τους Ναζί εναντίον του Στάλιν.
Και, στην πραγματικότητα, συνδέεται επίσης με την ερμηνεία του Πούτιν της "Επανάστασης της Αξιοπρέπειας" του 2014 ως φασιστικού πραξικοπήματος. Μόνο που ο νέος ολιγάρχης πρόεδρος Ποροσένκο (ο οποίος ήταν ακροδεξιός) που εξελέγη το 2014 σαρώθηκε στις επόμενες εκλογές, το 2019: σε όλη την Ουκρανία υπήρξε ένα κύμα υποστήριξης για έναν άγνωστο στα θεσμικά κόμματα υποψήφιο, τον εβραίο και ρωσόφωνο κωμικό Βολοντίμιρ Ζελένσκι που υποσχόταν να επιλύσει ειρηνικά τη σύγκρουση στο Ντονμπάς και να βάλει τέλος στη διαφθορά. Θα πρέπει να είναι προφανές ότι αυτή η δύναμη δεν είναι "ναζιστική".
...στην ουκρανική και παλαιστινιακή αντίσταση
Αλλά, απορρίπτοντας αυτή την καρικατούρα, ορισμένοι στην αριστερά τον βλέπουν ως απλό πιόνι του ΝΑΤΟ. Ο πόλεμος θα ήταν καθαρά ενδοϊμπεριαλιστικός, αν δεν αγωνιζόταν η Ουκρανική κοινωνία για την απελευθέρωσή της. Μια συγκεκριμένη ανάλυση των πολεμικών σεναρίων δείχνει τα εγκλήματα πολέμου που διαπράττουν οι ρωσικές δυνάμεις ριζοσπαστικοποιώντας την ουκρανική λαϊκή αντίσταση. Και ενώ το ΝΑΤΟ επωφελήθηκε από τον πόλεμο, ήταν αυτή η (απροσδόκητη) λαϊκή αντίσταση, με επικεφαλής τον Ζελένσκι, που επέφερε τις πρώτες ήττες στην επίθεση του Πούτιν στο Κίεβο και την κατοχή που ακολούθησε. Οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις μεταξύ του Ζελένσκι και του γενικού επιτελείου του ΝΑΤΟ είναι προφανείς.
Χρειάζονται όπλα για να σωθούν ζωές αμάχων και υποδομές που βομβαρδίζονται - προκαλώντας τρομακτικές ανθρώπινες και οικολογικές ζημιές. Για να διασφαλιστεί η διαρκής ειρήνη, η ρωσική κατοχή και οι νεοαποικιακές πολιτικές πρέπει να τερματιστούν.
Αλλά υπάρχουν και άλλες νεοαποικιακές πολιτικές που κρύβονται πίσω από τη "βοήθεια" προς την Ουκρανία.
Και πώς μπορεί να εκφραστεί και να υποστηριχθεί η λαϊκή αυτοδιάθεση της Ουκρανίας - η οποία δεν μπορεί να περιοριστεί στην κρατική εξουσία Σε ένα άρθρο της Ουκρανής ιστορικού Hanna Perekhoda εκφράζεται η ανησυχία: "Αν, στο όνομα της "ειρήνης", προδώσουμε τους Ουκρανούς, όπως τους Παλαιστίνιους " [7].
Όπως και η συγγραφέας του, υποστηρίζω τη λογική του "Ευρωπαϊκού Δικτύου για την υποστήριξη της ουκρανικής αντίστασης" (RESU/ENSU) [8] να βοηθά από τα κάτω - την ανάγκη για όπλα, από όπου και αν προέρχονται, και τους αγώνες του σε διάφορα μέτωπα: άμεσες σχέσεις με αριστερές πολιτικές ενώσεις, φεμινίστριες, συνδικαλιστές, LGBTQ, οικολόγους, και μαζί με τον Ζελένσκι ενάντια στην εισβολή και ενάντια στις κοινωνικές επιθέσεις των νεοφιλελεύθερων πολιτικών του.
Αλλά αν ο τρόπος υποστήριξης ενός εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα είναι δικαίωμα του κάθε ρεύματος, ο τρόπος καθοδήγησής του είναι δικαίωμα των ρευμάτων αντίστασης - και είναι στο χέρι των ενδιαφερόμενων πληθυσμών να αποφασίσουν ποιος τους εκπροσωπεί.
Οι σφαγές αμάχων που διαπράττει η Χαμάς είναι αφόρητα και ιδιαίτερα προβεβλημένα εγκλήματα, σε αντίθεση με αυτά που διαπράττει το ισραηλινό κράτος και η πολιτική του απαρτχάιντ [9]: "Μέσα σε λίγες μέρες", γράφει η ισραηλινή δημοσιογράφος Amira Hass στη Haaretz (10 Οκτωβρίου), "οι Ισραηλινοί βίωσαν αυτό που οι Παλαιστίνιοι βιώνουν συστηματικά εδώ και δεκαετίες: στρατιωτικές εισβολές, θάνατο, σκληρότητα, δολοφονημένα παιδιά, πτώματα συσσωρευμένα στους δρόμους, πολιορκία, φόβο, αγωνία για τους αγαπημένους τους, να είναι στόχος εκδίκησης, αδιάκριτα πυρά κατά μαχητών και πολιτών, θέση κατωτερότητας, καταστροφή κτιρίων, περιφρόνηση θρησκευτικών εορτασμών, αδυναμία και ανικανότητα απέναντι σε ένοπλους άνδρες και πικρή ταπείνωση".
Και όπως λέει ο Elias Sanbar [10], "Στον αγώνα τους για τα δικαιώματά τους, οι Παλαιστίνιοι ισχυρίζονται ότι ακολουθούν το διεθνές δίκαιο. Και αυτό το δίκαιο είναι σαφές: κάθε επίθεση εναντίον αμάχων αποτελεί έγκλημα πολέμου. Το να ισχυρίζονται ότι δεσμεύονται από το νόμο σημαίνει ότι πρέπει επίσης να εφαρμόζονται όλες τις διατάξεις του δικαίου. Αλλά δεν είναι όλα σε αυτή τη σύγκρουση εγκλήματα πολέμου. Η επίθεση εναντίον ενός στρατού κατοχής είναι απολύτως νόμιμη".
Notes
[1] Ακούστε ή διαβάστε την ουκρανή ιστορικό Hanna Perekhoda, ιδίως το κεφάλαιό της στο συλλογικό βιβλίο L'invasion de l'Ukraine. Ιστορία, συγκρούσεις και λαϊκή αντίσταση. La Dispute, 2023.
[2] Αυτό είναι το Μανιφέστο των Ουκρανών φεμινιστριών: σε διάφορες γλώσσες: https://docs.google.com/forms..., βλέπε επίσης Alain Gresh, "Gaza-Palestine. Le droit de résister à l'oppression", Orient XXI, 9 Οκτωβρίου 2023.
[3] Δείτε τα γραπτά του πρόσφατα εκλιπόντος Ουκρανού αντισταλινικού Μαρξιστή Marko Bojcun στην ιστοσελίδα των Éditions Syllepse.
[4] https://en.wikipedia.org/wiki/Holodomor
[5] Τίτλος βιβλίου του σοβιετικού ιστορικού Moshe Lewin.
[6] https://fr.wikipedia.org/wiki/Référendum_sur_l%27indépendance_de_l%27Ukraine
[7] Hanna Perekhoda, "Αν στο όνομα της "ειρήνης" προδώσουμε τους Ουκρανούς, όπως τους Παλαιστίνιους...", Le Courrier d'Europe centrale, 12 Οκτωβρίου 2023
[8] Βλ. τον ιστότοπο της ENSU https://ukraine-solidarity.eu, την πλατφόρμα, τις εκστρατείες και τις αναλύσεις της..
[9] Βλέπε την έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για το θέμα αυτό.
[10] Παλαιστίνιος διανοούμενος, πρώην Παλαιστίνιος πρέσβης στην UNESCO, συνέντευξη στη Le Monde (ιστοσελίδα), Πέμπτη 12 Οκτωβρίου 2023.